saunia e Sarah Wray, Faatonu, Cities Today
https://www.itu.int/hub/2022/05/smart-home-iot-benefits-social-care-older-persons/
O le si'itia o tau o tausiga lautele, le matutua o le faitau aofa'i, ma le le lava o tagata tausi ma'i, o ni lu'itau tetele ia mo pulega fa'alotoifale a Peretania.
O loʻo faʻatupulaʻia le aofaʻi o tagata o loʻo suʻesuʻeina pe faʻapefea ona fesoasoani nei tekinolosi fesoasoani i tagata o loʻo vaivai ina ia nonofo tutoʻatasi mo se taimi umi i o latou lava fale, faʻaleleia atili ai o latou tulaga lelei o le olaga ae fesoasoani i le paleni o paketi.
E tatau fo'i i aufono ona sauniuni mo le suiga o le tekonolosi analogue i le numera i le 2025, lea o le a mana'omia ai le fa'aleleia atili o le tele o fofo tau tausiga telefoni.
O tekinolosi o loʻo faʻalauiloaina e aofia ai masini faʻalogo (sensors), sipika atamai ma moli, mea moni faʻapitoa (virtual reality), ma fesootaʻiga vitio. O ia taumafaiga e iai le gafatia e faʻaalia ai le mana moni o fale atamai e sili atu nai lo mea taulima faʻatekinolosi ma le faigofie tele.
O le tele o galuega ma le faʻatupeina o ni luʻitau i taimi uma. Ina ia alualu i luma mai faʻataʻitaʻiga ma faʻataʻitaʻiga, ua amata ona atiaʻe e le tele o aufono ni faiga faʻapaʻaga fou ma ni faʻataʻitaʻiga tau tupe.
O le umukuka e faamatala ai se tala
Ua galulue faʻatasi le Sutton Council i Lonetona ma le Sutton Housing Group ma le kamupani tekonolosi IoT Solutions Group e faʻapipiʻi pe tusa ma le 150 masini faʻalogo i totonu o le fale e tuʻuina atu ai ni malamalamaaga i le taimi moni e uiga i le tulaga o gaioiga a se tagata.
Sa faʻaauau pea le galulue faʻatasi e uiga i mataupu faʻaoga IoT e fesoʻotaʻi ma otaota ma le paka. A o faʻateleina le manaʻoga mo le tausiga lautele i le taimi o le faʻamaʻi ma sa tatau ona faʻaitiitia fesootaʻiga faʻafesagaʻi, sa faʻavavevaveina e le IoT Solutions Group le faʻalauiloaina o le oloa fou.
E mata'ituina e le masini fa'alogo (sensor) suiga i tulaga o le ea - e pei o le fa'apuna o se ulo, tatalaina o se faitoto'a po'o le kukaina o se taumafataga, ma e mafai fo'i ona fa'ailoa mai fa'afitauli e pei o le lamatiaga o le le lava o le suau'u po'o le susū.
O masini fa'alogo e fa'agaoioia e le maa, ua feso'ota'i e ala i se feso'ota'iga lautele e maualalo le malosi (LPWAN), na tilivaina atu e ala i le pusa meli, e aunoa ma ni palaka, uaea po'o ni fa'atulagaga e mana'omia ma e leai se mana'omia mo se feso'ota'iga initaneti i totonu o le fale.
“E mafai e [tagata nonofo] ona tuʻu i le umukuka ma faʻagalo loa,” o le tala lea a Neal Forse, Faʻavae & CTO i le IoT Solutions Group.
"O suiga i le ea e iloa e le masini e tuʻufaʻatasia i le ao, ma o iina matou te faʻatinoina ai auʻiliʻiliga uma, e faʻaaoga ai algorithms e fuafua ai gaoioiga a tagata nai lo se isi lava mea."
O lenei mea e fausia ai se 'masaga numera' o tagata taʻitoʻatasi e faʻavae i luga o a latou mamanu masani o amioga ma faʻalauiloa vave ai se lapataiga i se tausi, se tagata o le aiga poʻo se ofisa o le tausiga tutoʻatasi pe a iloa ni suiga i le mamanu.
O lenei mea e ofoina atu ai se isi auala e sui ai fa'ailo tautau telecare, mo se fa'ata'ita'iga, lea e tatau i tagata nonofo ona oomi ma, e pei ona matauina e Bradley Coupar, o le Pule o le Galuega Faatino a le Smart Place ma le Social Worker, Sutton Council, "e masani ona tautau pe tu'u i totonu o se fata".
Ua taʻua e Coupar ua uma ona iʻu le faiga i ni fesoasoani vave ma ua faʻasaoina ai le itiiti ifo ma le tasi le ola ina ua paʻū se tasi o le aiga i lona fale.
Na ia saunoa o le faiga faataitai o loo faagasolo nei ua faaalia ai foi le aoga o le vaaia o faamatalaga ma le faaaogaina o le masini aoaoina ma auiliiliga e valoia ai mea e fai ina ia gaoioi ai, nai lo le tali atu. E iai le gafatia e faaitiitia ai tau mo le aufono lea e faaaluina le silia ma le 70 pasene o lana paketi i le tausiga lautele.
“O le fa’amoemoe e lē o le aveese lea o le fesoota’iga ma tagata [pe fa’aitiitia] le lagolago o lo’o tu’uina mai, ae o le fa’amautinoaina lea e te maua le lagolago sa’o i le taimi sa’o e ala i auala sa’o,” o lana fa’aaliga lea.
O le tau o le tautua a le IoT Solutions Group mo masini fa'alogo e tusa ma le 10 GBP (13 USD) i le masina mo masini ta'itasi, fa'atasi ai ma fa'aitiitiga e fa'atatau i le aofa'i o masini fa'alogo ma le umi o le konekarate.
“O masini [telecare] o loʻo ia i tatou i meatotino o tagata i le taimi nei — e sili atu le tau nai lo lena,” o le tala lea a Coupar.
O le ki autū i le taimi nei, o le faʻalauteleina lea o avanoa o le tekinolosi e ala i se auala faʻale-mafaufau.
Mo le isi la'asaga o le tofotofoga, o le a tu'ufa'atasia le masini i totonu o ni fa'avae eseese a kamupani tautua telecare, lea o le a mafai ai fo'i ona maua e le tele o pulega fa'alotoifale i isi nofoaga.
“O le faʻafitauli e te fetaiaʻi ma polokalame faʻataʻitaʻi, o le tekonolosi e leʻi faʻapipiʻiina o se oloa ma fesoʻotaʻi atu i le vaega o totoe o le atinaʻe telecare,” o le tala lea a Coupar. “O le faʻapipiʻiina o masini fou i totonu o faʻataʻitaʻiga o loʻo iai nei o se mea ou te matua faʻamalosia lava.”
Fa'aleleia, 'aua le fatufatu
E pei o Sutton, sa aʻoaʻoina foʻi e le Fono a le Aai o Newcastle e ala i le faʻataʻitaʻiga o le galulue faʻatasi ma paʻaga e taua tele.
E galulue faʻatasi le aufono ma le kamupani faufautua o Urban Foresight o se paʻaga faʻafouina o suiga faʻatekinolosi. I le faʻaaogaina o se auala e taʻitaʻia ai luʻitau, o le auaunaga toe faʻaleleia i totonu o le tausiga lautele a tagata matutua na faʻailoaina o se vaega e mafai ona i ai se aafiaga tele o meafaigaluega faʻatekinolosi - aemaise lava e fesoʻotaʻi ma paʻuʻū. O le auaunaga puʻupuʻu e fesoasoani i tagata e toe malosi ma nonofo tutoʻatasi i le fale pe a uma ona nofo i le falemaʻi pe suia manaʻoga.
O se faiga o suʻesuʻega na maua ai e 41 pasene o tagata e faʻaaogaina auaunaga toe faʻaleleia e paʻuʻū aʻo leʻi oʻo i le taimi o latou tausiga, ma e leʻi faʻamaumauina lelei lenei mea. O mafuaʻaga masani o le le lava o le 'ai ma le inu, soona aapa atu pe paʻuʻū aʻo feoaʻi solo i le fale, ma le manaʻomia o se paleni ma le malosi lelei.
Na faia e le 'au se su'esu'ega fa'atekonolosi e va'ai po'o a meafaigaluega e ono fesoasoani fa'apea fo'i ma se su'esu'ega a tagata fa'aoga i lagona o tagata e uiga i tekinolosi fa'atekinolosi.
Na latou filifilia ni sipika atamai a le Amazon Alexa mo le faamanatu atu i tagata e 'ai ma inu, moli Philips Smart Hue e fesoasoani ai i tagata e feoa'i i totonu o le fale, ma se polokalame atinae faaletino na tuuina atu e ala i le vitio telefoni.
“Sa matou matuā ofo lava i le to’atele o tagata e iai le Wi-Fi ma tomai fa’atekinolosi ma sa fiafia e fa’aaoga tekinolosi fou e fesoasoani ia i latou e nonofo saogalemu ai i le fale,” o le saunoaga lea a Emma Clement, o le Faufautua Sinia i Urban Foresight.
Sa laʻititi le faʻaaogaina - mai le tautotogo o le 2021, e toʻa 12 tagata faʻaoga na maua ni tekinolosi eseese e faʻatatau i o latou manaʻoga, ae o Ben McLaughlan, o le Pule o Auaunaga, Auaunaga Tausiga mo Tagata Matutua ma Auaunaga Tuufaatasi i le Fono a le Aai o Newcastle, na ia saunoa e tusa lava pe i lenei tele, ae na aumaia e le fuafuaga ni lesona taua.
Sa matuā manuia lava le masini Alexa mo faʻamanatu, sa aogā le moli atamai ae sa manatu "e matuā faigata tele mo talosaga faʻataʻitaʻi," ma e leʻi faʻalauteleina le talosaga mo valaʻau vitio i se tulaga e sili atu nai lo le faʻamaoniga o le manatu ona o luʻitau o fesoʻotaʻiga.
E ala i le galuega faatino, sa faatuina ai foi se faiga mo le faamaumauina lelei o pa'ū.
O se lesona tele mo le aufono o le faʻaaogaina lea o ona malosiaga. Na faʻaalia i le faʻamasinoga o le 'au toe faʻaleleia e sili ona lelei le tulaga e lagolago ai tagata matutua i le faʻaaogaina o tekinolosi e ausia ai a latou sini, ae le o le faʻapipiʻiina. Mo le isi laʻasaga, o le a galulue faʻatasi le aufono ma le Urban Foresight ma se paʻaga telecare o loʻo iai nei e iai le poto masani i le faʻalauiloaina o tekinolosi i le fale ma le puleaina o mataupu e pei o le puleaina o oloa ma le faʻatauina mai o oloa.
“O le mataupu faavae ua matou taliaina o le: faaleleia, aua le fatufatu,” o le tala lea a Clement.
O se iloiloga o le tau aogā na faʻamaonia ai o le faʻaaogaina o tekinolosi a tagata faʻatau e taugofie ma ana puipuia e le polokalame faʻataʻitaʻi na o le tasi le pa'ū, semanū e sili atu ma le faaluaina le tau e maua ai.
O le isi laasaga o le a faʻataʻitaʻiina ai foʻi ni tautau tautau e faʻaaogaina ai fesoʻotaʻiga feaveaʻi ina ia mafai ona ofuina i fafo atu o le fale, ma e aofia ai se masini e siaki ai le nofoaga e lagolago ai ē mafatia i le gasegase o le mafaufau ma atonu e leiloa. O masini Alexa o le a faʻataʻitaʻiina atili i totonu o se nofoaga tausi maʻi i totonu o fale.
Na saunoa Clement o isi lesona autū ua aoaoina o le taua o le faia o se auala e faʻavae i luga o luʻitau, e le faʻaaogaina ai tekinolosi, faʻapea foʻi ma le i ai o se tagata faigaluega tuuto e vaʻaia le polokalame.
O loʻo tuʻufaʻatasia foʻi le galuega i totonu o le Collaborative Newcastle, o se faiga faʻapaʻaga i le va o le aufono, faʻalapotopotoga tau soifua maloloina ma le tausiga lautele, le vaega o volenitia ma iunivesite e faʻaleleia atili ai le soifua maloloina ma le manuia i le aʻai. O le fuafuaga ua i ai nei se auala faigaluega faʻatekinolosi, lea o le a fesoasoani e faʻamautinoa o loʻo suʻesuʻeina manatu fou i se auala atoatoa, o le tala lea a McLaughlan.
Toe faafoi mai o tupe teufaafaigaluega
O loʻo faʻataʻitaʻiina e Liverpool le tekinolosi faʻatekinolosi tau soifua maloloina faʻatekinolosi i luga o lana lava fesoʻotaʻiga 5G. O lenei mea e lagolagoina ai talosaga e sili atu ona taua ma ofoina atu ai le gafatia o talanoaga i le leo, lea na taʻua e Ann Williams, o le Komisiona ma le Pule o Konekarate o Auaunaga Lautele a Tagata Matutua i le Fono a le Aai o Liverpool, o le mea taua tele lea.
“E tele masini fa'alogo e mafai ona fa'aogaina le IoT ma e matua lelei lava,” o lana tala lea. “E taugofie atu nai lo masini masani e fa'aaoga ai le telecare, o lea la o se mea lelei tele lea. Ae matou te iloa e le mafai ona suia le faiga o le telecare i le auala lava e tasi aua e le mafai ona e faia lena talanoaga leo.”
Na amata le vaega muamua o le galuega ia Aperila 2018 o se vaega o le Polokalame o Su'ega ma Fa'ata'ita'iga 5G a le Matagaluega o Aganu'u, Ala o Faasalalauga ma Ta'aloga ma na fa'atinoina mo le 20 masina.
O le poloketi, lea na fa'ailoa mai o le uluai fa'ata'ita'iga tau soifua maloloina e lagolagoina e le 5G o lona ituaiga i Europa, na maua ai le 4.9 miliona GBP (6.4 miliona USD) e fa'ata'ita'i ai pe fa'apefea ona mafai e le tekonolosi 5G ona tu'uina atu ni fa'amanuiaga tau soifua maloloina ma le tausiga lautele i se pitonu'u e le lava le fa'atekinolosi.
Na tuʻuina atu e se faʻalapotopotoga a le tele-vaega ma e 11 tekonolosi na faʻataʻitaʻiina ma volenitia, e aofia ai polokalama e faʻaitiitia ai le tuua toʻatasi, auaunaga telehealth, faʻalavelaveina o le tiga i luga o le initaneti, masini e iloa ai le siosiomaga, se masini e teteʻe ai i le mago o le tino, ma se fesoʻotaʻiga vitio a le fale talavai e mafai ai e tagata ona faʻaaoga ma le saogalemu vailaʻau i le fale.
O se iloiloga na faʻaiʻuina ai e mafai e le faʻaaogaina ona faʻaleleia atili ai taunuʻuga tau soifua maloloina ma le tulaga lelei o le soifuaga mo tagata faʻaoga auaunaga ma faʻateleina ai foʻi le gafatia o auaunaga tau soifua maloloina ma le tausiga lautele.
Na fuafuaina e le auʻiliʻiliga se fua faʻatatau o le sefeina o tupe i auaunaga tau soifua maloloina ma le tausiga lautele e silia ma le 200,000 GBP i le 100 tagata faʻaoga i le tausaga, e fuafua i tekinolosi o loʻo faʻaaogaina.
O le vaega lona lua o le galuega faatino na maua ai le 4.3 miliona GBP faaopoopo e atiina ae ai se fesoʻotaʻiga tumaoti 5G mo auaunaga tau soifua maloloina ma le tausiga lautele i vaega ua filifilia o Liverpool.
O tekinolosi e aofia ai se masini tulaga faafomaʻi e pulea ma mataʻituina ai tulaga tau soifua maloloina mai se mamao, o se polokalama e aʻoaʻo ai auala e faʻaitiitia ai le popole, o se tautua mamao mo le faʻavasegaina o fomaʻi, tausiga ma le puleaina o manuʻa faʻapea foʻi ma tekinolosi o masini e iloa ai mea e fai ai masini.
Sa fa’alauteleina talu ai nei le galuega faatino se’ia o’o ia Setema 2022 ma o le fa’amoemoe e atia’e se ‘fuafuaga’ mo le fa’aaogaina o feso’ota’iga tumaoti 5G e tu’uina atu ai auaunaga faitele.
O le a fa'ai'uina le galuega faatino i se iloiloga auiliili o le mataupu fa'apisinisi mo le 5G tumaoti.
Fai mai Williams o le a faʻatatau lea i faʻamanuiaga o le tulaga lelei o le olaga faʻapea foʻi ma faʻamanuiaga tau tupe ma e ono aofia ai mea e pei o tau e ʻalofia ona o tagata e nonofo tutoʻatasi mo se taimi umi, faʻaitiitia o paʻuʻū ma itula faigaluega e saoloto mo ē tausi.
O le iloiloina o faʻamanuiaga ua maua o lona uiga ia manino i sini, o lana tala lea.
“Sa i ai lava la matou manatu autū e leai ni tekinolosi mo le manuia o tekinolosi. E tele naua tekinolosi fa'apitoa o lo'o iai, ae o le fesili: pe o foia ea se fa'afitauli moni i se taimi umi?”
O le aafiaga o le feso'ota'iga
E ui o le mataupu faapisinisi e lē na o se mataupu tau tupe, ae e manaʻomia e aai ona mafaufau i le auala e mafai ona faatupeina ai polokalame i se taimi umi.
O se auala tuputupu aʻe e faʻatino ai le mataupu faʻapisinisi o se auala e sili atu ona atoatoa.
“E lautele atu la matou vaʻaiga faʻalemalo nai lo na o le soifua maloloina ma le tausiga lautele,” o le tala lea a Williams. “E tele isi mea e mafai ona matou faʻaaogaina ai lenei [fesootaʻiga].”
O se atagia o se aga masani, o le fuafuaga a Liverpool ua fesoʻotaʻi atu i taumafaiga e faʻaitiitia ai le vaeluaga faʻatekinolosi ina ia mafai e le toʻatele o tagata ona maua avanoa i luga ole laiga mo aʻoaʻoga, galuega ma faʻamoemoega faʻaagafesootai.
E le gata i lea, ona o le feso'ota'iga a Liverpool e tumaoti, e mafai e le 'a'ai ona ofoina atu ni 'vaega' i kamupani telefoni feavea'i e fa'atumu ai avanoa e le'i aofia ai.
“O lena mea e suia ai le mafutaga masani ma kamupani telefoni feaveaʻi,” o le tala lea a Williams. “Na fai mai se tasi o kamupani tetele ia te aʻu: 'Ann, e leai sa matou matagaluega e faʻatau mai ai e le aufono ia i matou: matou te faʻatau atu ia te oe.'”
Ua faʻamoemoe Williams o le a sili atu ona lauiloa lenei faʻataʻitaʻiga "faʻalavelave" i pulega faʻalotoifale.
Taliaina
O fale o tagata o latou nofoaga sili ona tumaoti o lea e iai fesili pe ono lagona le fa'alavelave o le mataituina fa'atekinolosi.
Fai mai Coupar e na o ni nai tagata nofomau na ofoina atu i ai le tautua i Sutton na teena. E leai ni faamaumauga vaaia po o ni leo o faia, ma e leai foi ni faamatalaga patino e aoina.
“O se talosaga faigofie lava auā e leai se manaʻoga mo se faʻapipiʻiga faigata. I le taimi na popole tele ai tagata i lo latou soifua maloloina, ou te manatu sa taliaina lelei le mafaufau o pulega faʻalotoifale i ni auala e puipuia ai le saogalemu o tagata.”
Na iloa e Newcastle le popole o nisi o tagata nonofo ina ua faafesootai i latou i le telefoni ma sa taua ai le ave o meafaigaluega ia i latou ma faʻaali atu i ai.
Na tuʻuina atu e le Urban Foresight ni taiala i le puleaina o faʻamaumauga ma faʻamatalaga na tuʻuina atu i tagata e uiga i le auai i le faʻataʻitaʻiga.
“E mautinoa lava e tele faʻataʻitaʻiga e mafai ona tatou toe faʻaaogaina i le lumanaʻi,” o le tala lea a McLaughlan.
Fai mai Williams, e to’aitiiti le vaega o tagata na auai i Liverpool na toe fa’afo’i mai ni masini e iloa ai le mata’ituina o i latou i taimi uma. O nei meafaigaluega “e le mo tagata uma,” o lana tala lea, ae talitonu o le a suia malie fo’i lenei mea i le aluga o taimi a’o fa’ateleina le masani o tagata i masini e pei o uati atamai ma isi tekonolosi.
“E lē mafai fo‘i ona matou faia ni fa‘amatalaga lautele,” o lana tala lea. “E to‘atele [tagata matutua] ua fa‘afuase‘i ona avea ma tagata tomai i le Facebook Portal po‘o le Google Hub ona o le fa‘ama‘i.”
“O loʻo latou faʻaaogaina tekinolosi e aunoa ma le taʻua moni o tekinolosi – ua latou iloa e mafai ona latou talanoa i a latou fanau a fanau pe afai latou te faia lenei mea, lenei mea ma lenei mea. Ma o le auala lena matou te vaʻaia ai tagata e taliaina mea.”
Na muai lomia lenei tusiga i le Cities Today.
Fa'amatalaga ata: SHVETS gaosiga e ala i Pexels
Taimi na lafoina ai: Me-06-2022
